W przebiegu hiszpanki zachorowało ok. 500 mln ludzi, co stanowiło wówczas 1/3 populacji świata. Hiszpankę spowodował szczep grypy A, podtyp H1N1. Początkowo brano ją za gorączkę krwotoczną, cholerę lub dur brzuszny z powodu ciężkich objawów, odmiennych od zwykłej grypy. Wirus powodował krwotoki z błon śluzowych nosa, żołądka, jelit oraz obrzęk płuc, a w efekcie bakteryjne, krwotoczne zapalenie płuc, które pochłonęło najwięcej ofiar.

Grypa w trzech aktach

W okresie 12 miesięcy (1918-1919) hiszpanka przetoczyła się w trzech etapach przez Europę, Azję, Afrykę i Amerykę Północną. Pierwsza fala pandemii, bardzo zakaźna, wystąpiła wiosną 1918 r., ale nie spowodowała dużej śmiertelności. Druga – która zabrała po drodze dużo ofiar – rozpoczęła się we wrześniu 1918 r., a trzecia – w 1919 r. Wtedy także dotarła do Australii, gdy nie była już tak zabójcza.

W XXI w. o hiszpance

Naukowcom z University of Wisconsin-Madison udało się sprawdzić, dlaczego wirus hiszpanki (który udało się kilka lat temu odtworzyć) zabił tak wiele osób. Zakazili nim grupę zwierząt doświadczalnych, których płuca po ośmiu dniach były tak zniszczone, że musieli je uśpić. Udowodniono, że to nie sam wirus powodował wysoką śmiertelność, a … układy odpornościowe zarażonych, które w walce z mikrobami tak silnie zaatakowały płuca, że zwierzęta tego nie przetrwały. Dzięki badaniom udało się wyodrębnić trzy geny hiszpanki o nazwach PA, PB1 i PB2, które sprawiły, że choroba, zamiast atakować górne drogi oddechowe, przerzucała się niżej – na płuca. Tam wirus żył i namnażał się.

Atak na młodych, zdrowych

Badania amerykańskich uczonych wyjaśniły, dlaczego hiszpanka zabijała przede wszystkim młodych, zdrowych ludzi (między 20 a 40 rokiem życia), którzy mają najsilniejsze układy odpornościowe. Okazało się, że wirus mógł wpływać na jeden z genów sterujących pracą układu odpornościowego. Podejrzewa się, że w podobny sposób działały (i działają obecnie) inne wirusy, powodujące pandemie. Wiedza o genach hiszpanki jest wykorzystywana przez naukowców do opracowywania nowych, skuteczniejszych leków i szczepionek przeciw grypie.